Bəzi səfərlər bitəndən sonra çamadanını boşaldırsan, amma içində yığılan hissləri uzun müddət yerbəyer edə bilmirsən.
Səhər Qubaya dağlardan süzülüb gəlir. Siftə zirvələrin başına qonur, sonra asta-asta ağacların budaqlarına düşür, axırda da küçələrin daş döşəməsinə yayılır.
Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin təşkil etdiyi media turu ilə yolumuz bu qədim diyara düşmüşdü.
Adətən belə səfərlərdə dəftərimə tarixlər, adlar, rəqəmlər yazıram. Amma elə şəhərlər var ki, xəbərə çevirmək olmur. Əvvəlcə yaşamaq, sonra yazmaq lazımdır...
İlk dayanacağımız “Cümə məscidi”dir...
Qapıya ayaq basan kimi məscidin icma sədri Hacı İlqar və imam Seyran bizi qarşılayır.
Adam ən əzizini tərifləyən kimi imam da məscidin tarixini, necə ərsəyə gəlməsini hamımıza bircə-bircə izah edir.
.jpeg)
Deyir ki, “Allahın evi” tikilərkən bişmiş kərpiclərin araba ilə daşınmasına icazə verilməyib.
Qorxublar ki, yolun sarsıntısından çatlayar, sınar. Kəndlilər 8-9 kilometr aralıda yerləşən kənddən burayadək müəyyən sıralarla kərpicləri əldən-ələ daşıyıblar .
Düşünürəm, təkcə tikinti materialını yox, inancı da bir-birinə beləcə ötürüblər.
Kərpicdən və yumurtadan ərsəyə gələn məscidin hörülməsinə kəndlinin inamı da qarışanda ortaya belə gözəl tarixi abidə çıxıb.
Oradan çıxıb Qubanın başqa bir memarlıq incisi olan “Səkinə xanım” məscidinə qədəm qoyuruq.
Çatanda elə bir səssizlik hiss olunurdu ki, ürəyimin döyüntüsünü eşidirdim.
Tarix adətən kişilərin adlarını böyük hərflərlə yazır.
Qadınlar isə çox vaxt həmin tarixə səssiz imza atırlar.
Səkinə xanım da həmin qadınlardan olub.
.jpeg)
Məscidin imamı danışır ki, bu məbəd Abbasqulu ağa Bakıxanovun qələmindən qazandığı qonorarlar hesabına tikilib.
Səkinə xanım o vəsaiti özü üçün yox, insanlara sərf edib.
Düşünə bilirsiniz? Birinin yazdığı cümlələr illər sonra başqasının duasına çevrilir.
.jpeg)
Yəqin ki, sözün çata biləcəyi ən uca məqam elə budur.
Növbəti stansiya isə başqa bir müqəddəs ünvan –Milli Qəhrəman Albert Aqarunovun doğulub boya-başa çatdığı Qırmızı Qəsəbədir.
Qudyalçayın üzərindəki körpüdən bir vaxtlar tankçı olmaq arzusu ilə böyüyən balaca Albert də keçmişdi.
Bir vaxtlar “Yəhudi kəndi” kimi tanınan bu məkan sonralar sovet dövründə “Qırmızı Qəsəbə” adını alıb. Ad dəyişdirilsə də, ruhu hələ də Quba xanından mədət uman qardaş xalqın məskəni kimi qalır.
.jpeg)
Qəsəbənin dar küçələri ilə addımladıqca diqqətimi ən çox evlərin pəncərələri çəkirdi. Elə bil hər pəncərənin arxasında bir tarix yatırdı. Burada daşlar təkcə divar hörmür, yaddaş da qoruyur.
.jpeg)
Yolumuz Qafqazın ən qədim yəhudi ibadət ocaqlarından biri olan “Altıgünbəz” sinaqoqa uzanır.
Burada bir də dərk edirəm ki, dua dillərə bölünmür.
Dağ Yəhudiləri ölkəmizdəki varlıqlarını hər zaman birliklə hiss etdirdikləri kimi, tarixlərini də doğma Qubamızda yaşadırlar.
Onların qəsəbə muzeyindəki hər əşyası, köhnə fotosu, əlyazması bir ailənin, bütöv bir icmanın yaddaşını yaşadır.
.jpeg)
Qırmızı Qəsəbənin ən böyük dəyəri isə nə qədim sinaqoqlarıdır, nə də muzeylərində qorunan eksponatlar. Bu torpağın əsl sərvəti yetişdirdiyi insanlardır.
Dağ yəhudisi ailəsində doğulan, amma vətəni uğrunda canını tərəddüd etmədən fəda edən Alberti nümunə götürək...
Onun adı çəkiləndə anlayırsan ki, vətən sevgisinin dini, dili olmur.
Heç torpaq da şəhidinin soyadına baxmır.
Axı tolerantlıq təkcə eyni küçədə, rayonda yaşamaq deyil.
Həm də, bir-birinin ağrısını özününkü bilməkdir.
Bəlkə də Azərbaycanın gücü elə bundadır.
Burada məscidlərin də, kilsələrin və sinaqoqların da günbəzi eyni səmaya baxır.
Göy isə heç vaxt soruşmur:
“Sən kimə dua edirsən?”
Telli Minbir
