“Çoxvektorlu və balanslaşdırılmış xarici siyasət həyata keçirən Azərbaycanla Asiyanın bir sıra aparıcı dövlətləri arasında əlaqələrin intensivləşməsi milli maraqlarımıza tamamilə cavab verir. Bu əlaqələr həm ikitərəfli, həm də çoxtərəfli platformalarda inkişaf etdirilir. Dünyanın bir sıra regionlarında olduğu kimi, Asiyada da Azərbaycana marağın artması mühüm amillərlə şərtlənir”.
“Qafqazinfo” xəbər verir ki, bu fikirləri Milli Məclisin deputatı Samir Vəliyev deyib.
Deputat qeyd edib ki, burada Prezident İlham Əliyevin müəyyənləşdirdiyi siyasi kursun və ölkəmizin bağlantılar nöqteyi-nəzərindən son dərəcə əlverişli coğrafi yerləşməyə malik olmasının önəmini xüsusi qeyd etmək mümkündür:
“Azərbaycan hər zaman multilateralizm mövqeyindən çıxış etməklə yaxın və uzaq dövlətlərlə əlaqələrini genişləndirməyə çalışır. Bu siyasət ölkəmizə bütün dünyada böyük nüfuz qazandırır. Təsadüfi deyil ki, artıq respublikamız beynəlxalq müstəvidə orta güc dövləti kimi qəbul olunur, eyni zamanda Prezident İlham Əliyev şəxsinə böyük hörmətin təsdiqi olaraq ölkəmizin üzv olduğu və yaxud üzv olmadığı beynəlxalq təşkilatların mötəbər tədbirlərinə fəxri qonaq qismində dəvətlər alır. Nəzərə alaq ki, son 22 ildə Prezident İlham Əliyev mükəmməl siyasət yürütməklə ölkəmizdən keçən bütün beynəlxalq marşrutlar üzrə yüksəksəviyyəli nəqliyyat-logistika infrastrukturu yaratmağa nail olub.
Bunun nəticəsində də hazırda Azərbaycan Avrasiyanın çox mühüm nəqliyyat hablarından biri qismində çıxış edir. Asiya dövlətlərinin son illərdə ölkəmizə marağının artması da bu və ya digər amillərdən qaynaqlanır. Artıq Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlətləri vahid siyasi və iqtisadi məkan qismində çıxış edirlər. Respublikamızla Asiya nəhəngi Çin arasında strateji tərəfdaşlıq münasibətləri yüksək dinamikaya malikdir. Bu kontekstdə ölkəmizin Asiya dövlətlərini bir araya gətirən Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı (ŞƏT) ilə əlaqələrinin genişlənməsi xüsusi vurğulanmalıdır. Dövlət başçısının Qırğızıstanın paytaxtı Bişkek şəhərində keçirilən ŞƏT-in növbəti sammitində iştirak etməsi deyilənləri təsdiqləyir”.
Millət vəkili xatırladıb ki, Prezident İlham Əliyev təxminən bir ay öncə Qırğızıstanda dövlət səfərində olub:
“Belə ki, Prezidentin bu ilin iyul ayının sonunda Qırğızıstana dövlət səfəri, avqustun 31-də Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) tədbirlərində iştirak etmək üçün bu ölkəyə işgüzar səfəri münasibətlərin hazırkı inkişaf səviyyəsinin əsas göstəricilərindəndir. Bu səfərlər iki dost və qardaş ölkə arasında əlaqələrin inkişafında mühüm mərhələ kimi dəyərləndirilir. Prezident İlham Əliyev Bişkek şəhərində “ŞƏT plyus” formatında keçirilən görüşdə çıxışı zamanı Azərbaycan-Qırğızıstan münasibətlərinin cari ilin iyul ayında imzalanan “Müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə” ilə yeni mərhələyə yüksəlməsini xüsusi vurğulayıb. Dövlətimizin başçısı Qırğızıstanın 2027-2028-ci illər üçün BMT-nin Təhlükəsizlik Şurasının qeyri-daimi üzvü seçilməsini beynəlxalq ictimaiyyətin Qırğızıstanın siyasətinə verdiyi dəstək kimi dəyərləndirib”.
S.Vəliyev qeyd edib ki, Prezident İlham Əliyev Bişkek şəhərinə işgüzar səfəri çərçivəsində Qazaxıstanın Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev, İran Prezidenti Məsud Pezeşkian, Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüşlər keçirib, ölkələrimiz arasında əlaqələrin inkişafını müzakirə ediblər:
“Bundan əlavə, Prezident İlham Əliyev 6-cı Dünya Köçəri Oyunlarının açılış mərasimində iştirak edib. Dövlət başçısının Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanla görüşündə isə sülh prosesi diqqət mərkəzində olub. Prezident İlham Əliyev “ŞƏT plyus” formatında keçirilən görüşdəki çıxışında da BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1993-cü ildə qəbul edilmiş dörd qətnaməsinin 30 ildən sonra dövlətimiz tərəfindən icra edildiyi xatırladıb. Cənab Prezidentin dediyi kimi, Azərbaycan artıq Ermənistana neft məhsulları tədarük edir və üçüncü ölkələrin yüklərinin tranzitini təmin edir. Ermənistanla birlikdə qarşılıqlı ticarətin həcminin artırılması, onun nomenklaturasının genişləndirilməsi və yeni yerüstü nəqliyyat kommunikasiyalarının yaradılması üzərində iş aparılır. “Lakin təəssüf ki, BMT bu qətnamələrin icrasında heç bir rol oynamayıb. Azərbaycan öz suverenliyini və ərazi bütövlüyünü tamamilə özü bərpa edib. BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinin qısa müddətdə icrası üçün müvafiq mexanizmlərin hazırlanması tələb olunur. Bu həyata keçirilərsə, BMT-nin nüfuzunun və təşkilatın münaqişələrin nizamlanmasındakı rolunun artmasına xidmət edər. Son vaxtlara qədər dörd il ərzində Qoşulmama Hərəkatına rəhbərlik etmiş Azərbaycan bundan sonra da beynəlxalq məsələlərdə çoxtərəflilik prinsiplərinin möhkəmləndirilməsinə öz töhfəsini verəcək”, - deyə ölkə başçısı çıxışında vurğulayıb.
2001-ci il iyunun 15-də Şanxayda yaradılan ŞƏT ilkin olaraq Çin, Rusiya, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan və Özbəkistanı birləşdirirdi. Sonrakı illərdə təşkilatın coğrafiyası genişləndi: 2017-ci ildə Hindistan və Pakistan, 2023-cü ildə İran, 2024-cü ildə isə Belarus tamhüquqlu üzvlər sırasına qoşuldu. Tam hüquqlu üzvlərlə yanaşı, təşkilatın 2 müşahidəçi ölkəsi və 15 dialoq tərəfdaşı var. Təşkilatın hüquqi əsasını 2002-ci ildə imzalanmış ŞƏT Xartiyası təşkil edir. Bu sənəddə dövlətlərin suverenliyinə, müstəqilliyinə, ərazi bütövlüyünə və sərhədlərinin toxunulmazlığına qarşılıqlı hörmət, daxili işlərə qarışmamaq, gücdən istifadə etməmək və fikir ayrılıqlarını sülh yolu ilə həll etmək kimi prinsiplər təsbit olunub. Xartiya üzv dövlətlərin bərabərliyini və ŞƏT-in digər dövlətlərə və beynəlxalq təşkilatlara qarşı yönəlmədiyini də müəyyən edir. Bu yanaşma təşkilatın mühüm xüsusiyyətini ortaya qoyur. ŞƏT vahid siyasi və ya hərbi blok deyil. Onun daxilində fərqli siyasi sistemlərə, xarici siyasət prioritetlərinə və iqtisadi maraqlara malik dövlətlər təmsil olunur. Buna baxmayaraq, həmin dövlətlər ortaq maraq kəsb edən məsələlər üzrə eyni platformada əməkdaşlıq edirlər”.
Samir Vəliyev bildirib ki, Azərbaycanın ŞƏT-lə əməkdaşlığı siyasi dialoqla yanaşı, təhlükəsizlik, iqtisadiyyat və humanitar sahələri də əhatə edir:
“Terrorçuluq, ekstremizm, separatçılıq, narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsi, kibercinayətkarlıq və transmilli mütəşəkkil cinayətkarlıqla mübarizə təhlükəsizlik gündəliyində mühüm yer tutur. İqtisadi sahədə isə ticarət və investisiyalarla yanaşı, energetika, kənd təsərrüfatı, nəqliyyat və kommunikasiyalar, telekommunikasiya, kiçik və orta biznes, multimodal dəhlizlər və tranzit imkanlarının inkişafı ön plana çıxır. Humanitar əməkdaşlıq da münasibətlərin mühüm istiqamətlərindəndir. Mədəniyyət, təhsil, elm, səhiyyə, turizm, sivilizasiyalararası dialoq, multikulturalizm və tolerantlıq sahələrində əlaqələr tərəfdaşlığın yalnız siyasi və iqtisadi maraqlara söykənmədiyini göstərir.
Azərbaycanın ŞƏT-lə tərəfdaşlığının institusional baxımdan inkişafında 2025-ci ildə Tiencin Sammitində qəbul edilən qərar da mühüm mərhələ təşkil edib. Müşahidəçi və dialoq tərəfdaşı statuslarının vahid “ŞƏT tərəfdaşı” statusunda birləşdirilməsi təşkilat daxilində əməkdaşlıq mexanizmlərinin yenilənməsinə şərait yaradıb və Azərbaycan da yeni tərəfdaşlıq formatına daxil olub. Bütövlükdə, cari ildə ŞƏT-in yaradılmasının 25-ci ildönümünün qeyd olunması təşkilatın inkişafında yeni mərhələyə diqqəti artırıb. Qırğızıstanın sədrliyi dövründə sammitin “ŞƏT-in 25 ili: Dayanıqlı sülh, inkişaf və rifah naminə birlikdə” şüarı ilə keçirilməsi təşkilatın gələcək gündəliyinin aktuallığını ifadə edir. Sammitdə ŞƏT-in 25 illiyinə həsr olunmuş Bişkek Bəyannaməsi və 30-dan çox sənəd imzalanması da bunun göstəricisidir. Qəbul edilmiş qərarlar regional təhlükəsizlik, narkotiklərlə mübarizə, süni intellekt, informasiya təhlükəsizliyi, energetika, nəqliyyat və logistika, iqlim və biomüxtəlifliyin qorunması məsələlərini əhatə edir. Təşkilata sədrlik Qırğızıstandan Pakistana keçib. Pakistanın sədrliyi dövründə ŞƏT-in fəaliyyətinin daha da güclənəcəyini proqnozlaşdırmaq mümkündür”.
