Mir Cəlal ocağından nur alan, Heydər Əliyev ocağında kamilləşən və müdrikləşən Mehriban xanımın şəxsiyyət obrazı
Məsləhətçi: Azərbaycan Ağsaqqallar Şurasının İdarə Heyətinin üzvü, hüquq elmləri doktoru, professor, əməkdar müəllim, birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı İbrahim Quliyev.
İnsan ömrünün həqiqi dəyəri nə sahib olduğu vəzifə ilə, nə qazandığı maddi sərvətlə, nə də cəmiyyət qarşısında tutduğu mövqe ilə ölçülür. Ömrün əsl qiyməti insanın arxada qoyduğu mənəvi iz, toxunduğu qəlblər, gördüyü xeyirxah işlər və xalqına bəxş etdiyi dəyərlərlə müəyyənləşir. Elə şəxsiyyətlər var ki, onların adı yalnız bir dövrün deyil, bütöv bir mənəvi mühitin simvoluna çevrilir. Belə şəxsiyyətlərdən biri də Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban xanım Əliyevadır.
Mehriban xanımın şəxsiyyət obrazına nəzər salarkən ilk növbədə iki böyük mənəvi məktəbin izlərini görürük: Mir Cəlal ocağının ziyalı ənənəsi və Heydər Əliyev ocağının dövlətçilik, xalq və Vətən qarşısında məsuliyyət məktəbi. Bu iki mənəvi xətt onun dünyagörüşünün, xarakterinin, insanlara münasibətinin və ictimai fəaliyyətinin formalaşmasında xüsusi əhəmiyyət daşıyan amillər kimi diqqəti çəkir.
Mir Cəlal Paşayev adı Azərbaycan ədəbiyyatında, elmi və pedaqoji fikir tarixində özünəməxsus yer tutur. Ocağın əsas dəyərləri sırasında elmə, ədəbiyyata, insan mənəviyyatına, zəhmətə və milli düşüncəyə bağlılıq xüsusi yer tutur. Belə bir ailə mühitində formalaşan insan üçün təhsil yalnız diplom və elmi göstərici deyil, dünyanı dərk etmək, insanı anlamaq, cəmiyyətə fayda vermək vasitəsidir.
Mehriban xanım Əliyevanın həyat və fəaliyyətində də bu mənəvi ənənələrin təsirini görmək mümkündür. Onun insan amilinə xüsusi həssaslıqla yanaşması, təhsilə, mədəniyyətə, səhiyyəyə, uşaqlara, sosial məsələlərə və milli-mənəvi dəyərlərə göstərdiyi diqqət təsadüfi deyil. Burada ailədən gələn ziyalılıq və milli düşüncənin mühüm rolu vardır.
Lakin şəxsiyyətin formalaşması yalnız doğulduğu mühitlə tamamlanmır. İnsan həyatının müxtəlif mərhələlərində yeni məktəblərdən keçir, yeni məsuliyyətlər qazanır, dünyagörüşünü zənginləşdirir. Mehriban xanımın həyatında belə mühüm məktəblərdən biri də Heydər Əliyev məktəbi olmuşdur.
Heydər Əliyev fenomeni Azərbaycan dövlətçilik tarixində xüsusi mərhələ təşkil edir. Ulu Öndərin siyasi irsi, dövlət idarəçiliyi fəlsəfəsi, milli maraqlara bağlılığı, Azərbaycançılıq ideologiyası, xalqın gələcəyinə inamı və dövlətçilik ənənələrinin möhkəmləndirilməsi istiqamətində gördüyü işlər ölkənin müasir tarixində dərin iz buraxıb.
Heydər Əliyev ocağında olmaq isə yalnız siyasi həyatın içində olmaq demək deyildi. Bu ocaq həm də dövlətə münasibət, xalqa xidmət, məsuliyyət, səbir, iradə və uzaqgörənlik məktəbi idi. Mehriban xanımın sonrakı fəaliyyətində bu xüsusiyyətlərin bir çoxunun özünü göstərməsi onun keçdiyi həyat yolunun məntiqi nəticəsi kimi görünür.
Mehriban xanım Əliyevanın ictimai obrazında diqqəti çəkən ən mühüm cəhətlərdən biri insanlara münasibətdə səmimiyyət və mərhəmətin idarəçilik məsuliyyəti ilə vəhdət təşkil etməsidir. O, xeyriyyəçilik və humanizm anlayışlarını yalnız ayrı-ayrı aksiyalarla məhdudlaşdırmayan, onları davamlı fəaliyyət istiqamətinə çevirən şəxsiyyət kimi tanınır.
Heydər Əliyev Fondunun fəaliyyəti bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Fondun müxtəlif sahələrdə həyata keçirdiyi layihələr Azərbaycan cəmiyyətinin sosial, mədəni və humanitar həyatında mühüm yer tutur. Təhsil müəssisələrinin yaradılması və yenilənməsi, səhiyyə layihələri, uşaqlara və xüsusi qayğıya ehtiyacı olan insanlara dəstək, mədəni irsin qorunması, milli-mənəvi dəyərlərin təbliği kimi istiqamətlər Mehriban xanımın fəaliyyətinin çoxşaxəli xarakterini göstərir.
Burada bir məqam xüsusilə diqqətəlayiqdir: xeyirxahlıq yalnız vermək deyil, həm də insanın ləyaqətinə hörmət etməkdir. Həqiqi mərhəmət insanı özündən asılı vəziyyətə salmamalı, onun həyatına ümid və inam gətirməlidir. Mehriban xanımın sosial-humanitar fəaliyyətinə ictimai baxış da məhz bu məqam üzərində formalaşır.
Onun şəxsiyyət obrazında qadın zərifliyi ilə dövlətçilik məsuliyyətinin yanaşı dayanması da diqqət çəkir. Azərbaycan qadınının ənənəvi olaraq daşıdığı ana, ailə, mərhəmət və mənəviyyat anlayışları müasir ictimai fəaliyyət müstəvisində yeni məna qazanır. Mehriban xanım bu mənəvi keyfiyyətləri geniş ictimai missiya ilə birləşdirən nümunələrdən biridir.
Azərbaycan cəmiyyətində qadın obrazının tarixi kökləri çox qədimdir. Azərbaycan qadını həmişə ailənin dayağı olmaqla yanaşı, milli-mənəvi dəyərlərin qoruyucusu, övlad tərbiyəsinin əsas daşıyıcısı və cəmiyyətin mənəvi həyatının mühüm iştirakçısı olub. Mehriban xanımın ictimai fəaliyyətində də ailə dəyərlərinə, uşaqların gələcəyinə, təhsilə və mədəniyyətə göstərilən diqqət bu ənənələrin müasir formada davamı kimi qiymətləndirilə bilər.
Mehriban xanımın həyat yolunun başqa bir mühüm cəhəti onun milli mədəniyyətə münasibətidir. Azərbaycan xalqının əsrlər boyu yaratdığı mədəni irsin qorunması və gələcək nəsillərə çatdırılması yalnız dövlət qurumlarının deyil, bütün cəmiyyətin qarşısında duran mühüm vəzifədir. Bu sahədə həyata keçirilən layihələr milli kimliyin qorunmasına, Azərbaycan mədəniyyətinin daha geniş coğrafiyada tanıdılmasına və mədəni irsin yaşadılmasına xidmət edir.
Muğam, xalçaçılıq, aşıq sənəti, milli musiqi, qədim memarlıq nümunələri, tarixi abidələr və digər mədəni dəyərlər Azərbaycan xalqının yaddaş kitabıdır. Bu yaddaşın qorunması xalqın özünüdərk prosesinin ayrılmaz hissəsidir. Mehriban xanımın mədəniyyətə münasibətində də məhz bu düşüncənin izlərini görmək mümkündür.
Onun fəaliyyətində təhsil mövzusunun xüsusi yer tutması da təsadüfi deyil. Çünki cəmiyyətin sabahı bu gün yetişdirilən nəslin dünyagörüşündən, bilik səviyyəsindən və mənəvi tərbiyəsindən asılıdır. Məktəb tikmək bir tərəfdir, amma məktəbdə gələcəyin vətəndaşını yetişdirmək daha böyük məsuliyyətdir. Təhsilə qoyulan sərmayə əslində ölkənin gələcəyinə qoyulan sərmayədir.
Mehriban xanım Əliyevanın fəaliyyətinin mühüm istiqamətlərindən biri də səhiyyə və insan sağlamlığı ilə bağlı sosial layihələrdir. Səhiyyə sahəsində müasir infrastrukturun yaradılması, müxtəlif sosial qrupların diqqətdə saxlanılması və insanların tibbi xidmətə çıxış imkanlarının yaxşılaşdırılması cəmiyyətin rifahına birbaşa təsir edən məsələlərdəndir.
Bütün bunların arxasında isə bir əsas fikir dayanır: insan dövlət siyasətinin və ictimai fəaliyyətin mərkəzində dayanmalıdır.
Bu baxımdan Mehriban xanım Əliyevanın ictimai obrazını yalnız tutduğu yüksək dövlət vəzifəsi ilə xarakterizə etmək doğru olmaz. Onun şəxsiyyətini anlamaq üçün gördüyü işlərin arxasındakı mənəvi motivlərə nəzər salmaq lazımdır. Çünki vəzifə insana status verir, amma şəxsiyyətə dəyəri onun mənəviyyatı qazandırır.
Mehriban xanımın siyasi və ictimai fəaliyyətində Azərbaycan dövlətçiliyinə sədaqət, milli maraqlara bağlılıq və xalqın rifahına xidmət anlayışları ön plana çıxır. Bu fəaliyyət Azərbaycanın Prezidenti İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən dövlət siyasətinin müxtəlif sosial və humanitar istiqamətlərində də öz əksini tapır.
Azərbaycanın son illərdə keçdiyi inkişaf yolu böyük quruculuq prosesləri ilə xarakterizə olunur. Ölkənin iqtisadi, sosial və infrastruktur imkanlarının genişlənməsi, regionların inkişafı, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işlərinin aparılması dövlətin qarşıya qoyduğu strateji məqsədlərin nəticələrindən biridir. Bu prosesdə insan amili, sosial rifah və milli-mənəvi dəyərlərin qorunması da xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Mehriban xanım Əliyevanın ictimai fəaliyyətində şəhid ailələrinə, qazilərə, müharibədən zərər çəkmiş insanlara və müxtəlif sosial qruplara diqqət də cəmiyyət üçün mühüm mənəvi mesaj daşıyır. Vətən qarşısında xidmət etmiş insanların qayğı ilə əhatə olunması dövlət və cəmiyyətin mənəvi borcudur. Şəhidlərin xatirəsinin əbədiləşdirilməsi, şəhid ailələrinin diqqətdə saxlanılması və qazilərə münasibət milli həmrəyliyin mühüm göstəricilərindəndir.
Mehriban xanımın şəxsiyyət obrazını fərqləndirən xüsusiyyətlərdən biri də onun təmkinidir. Böyük məsuliyyət daşıyan insanlar üçün təmkin sadəcə xarakter xüsusiyyəti deyil, idarəçilik mədəniyyətinin də mühüm göstəricisidir. Sakit danışıq, ölçülü davranış, insanları dinləmək bacarığı və emosiyaları nəzarətdə saxlamaq yüksək ictimai məsuliyyət daşıyan şəxs üçün mühüm keyfiyyətlərdir.
Bəzən insanın böyüklüyü dediyi sözlərin çoxluğu ilə deyil, söyləmədiyi sözlərin arxasında dayanan mənəvi dərinliklə ölçülür. Mehriban xanımın ictimai obrazında da bu təmkinli, zərif və məsuliyyətli davranış xətti diqqətdən yayınmır.
Onun şəxsiyyətində bir başqa mühüm xüsusiyyət isə müasirliklə milli dəyərlərin vəhdətidir. Müasir dünyaya açıq olmaq milli kimlikdən uzaqlaşmaq demək deyil. Əksinə, öz kökünü, tarixini, mədəniyyətini və mənəvi dəyərlərini qoruyaraq dünyaya açılmaq daha güclü milli mövqedir. Azərbaycan mədəniyyətinin beynəlxalq miqyasda təqdim olunması da bu baxımdan mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Mehriban xanım Əliyevanın həyat yoluna nəzər saldıqda insanın öz ailəsindən aldığı mənəvi dəyərləri cəmiyyətə necə daşıya bildiyinin nümunəsini görürük. Mir Cəlal ocağından gələn ziyalılıq, elmə və mədəniyyətə münasibət, Heydər Əliyev ocağında formalaşan dövlətçilik düşüncəsi və sonrakı ictimai fəaliyyət onun şəxsiyyət portretinin müxtəlif cizgilərini tamamlayır.
Bu portretin əsas rəngi isə mənəviyyatdır.
Çünki insanın əsl böyüklüyü özündən sonra qoyduğu izdədir. Bir insanın ömrü başqalarının həyatına nə qədər işıq gətiribsə, onun mənəvi ömrü də bir o qədər uzun olur. Bəzən bir məktəbin qapısından içəri daxil olan uşaq, bəzən sağlamlığına qovuşan insan, bəzən yenidən həyata ümidlə baxan ailə, bəzən qorunan bir mədəniyyət nümunəsi görülən işin səssiz nəticəsidir.
Bu səssiz nəticələr zaman keçdikcə böyük mənəvi mənzərəyə çevrilir.
Mehriban xanım Əliyevanın şəxsiyyət obrazını da məhz belə bir mənzərə daxilində təsəvvür etmək mümkündür. Burada dövlətçilik, ziyalılıq, xeyirxahlıq, mərhəmət, milli-mənəvi dəyərlərə bağlılıq, mədəniyyətə sevgi və insanlara qayğı bir-birini tamamlayır.
Mir Cəlal ocağından nur alan bir ziyalılıq... Heydər Əliyev ocağında kamilləşən bir dövlətçilik düşüncəsi... Azərbaycan xalqına xidmət yolunda formalaşan bir mənəvi məsuliyyət...
Bu üç xətt Mehriban xanım Əliyevanın şəxsiyyət obrazının əsas sütunları kimi görünür.
Onun haqqında danışarkən yalnız görülən işləri sadalamaq kifayət deyil. Əsas məsələ həmin işlərin arxasında dayanan insanı, onun düşüncə tərzini və mənəvi dünyasını dərk etməkdir. Çünki hər bir fəaliyyətin arxasında bir niyyət, hər bir qərarın arxasında bir məsuliyyət, hər bir xeyirxah əməlin arxasında isə bir insan sevgisi dayanır.
Mehriban xanım Əliyevanın ictimai fəaliyyətinin ən qiymətli tərəfi də məhz insan sevgisi ilə dövlətçilik məsuliyyətinin bir araya gətirilməsidir.
Azərbaycan xalqının yaddaşında böyük şəxsiyyətlərin yeri onların titulları ilə deyil, xalqın qəlbində yaratdıqları hisslərlə müəyyənləşir. Zaman keçdikcə vəzifələr dəyişir, dövrlər dəyişir, ictimai-siyasi şərait dəyişir. Lakin insanın xeyirxah əməlləri, mənəvi dəyərləri və xalqa xidmət nümunəsi yaddaşlarda yaşayır.
Bu mənada Mehriban xanım Əliyevanın həyat və fəaliyyətinə veriləcək ən böyük qiymət onun adı ilə bağlı xeyirxahlıq, mərhəmət, mədəniyyətə və insanlara diqqət anlayışlarının gələcək nəsillərdə də yaşamasıdır.
Çünki hər bir şəxsiyyətin ömür dəyəri və miqyası mənəviyyatla ölçülür.
Mənəviyyat isə nə vəzifə, nə titul, nə də zamanla köhnəlir.
Mənəviyyat insanın özündən sonra qoyduğu ən qiymətli mirasdır.
Mehriban xanım Əliyevanın şəxsiyyət obrazına bu prizmadan baxanda onun həyat yolunda ailədən gələn ziyalılıq ənənəsinin, milli düşüncənin, dövlətçilik məktəbinin və insanlara xidmət amallarının bir-birini tamamladığını görmək mümkündür. Bu obrazda qadın zərifliyi ilə dövlət məsuliyyəti, ana duyğusu ilə ictimai missiya, milli köklərə bağlılıqla müasir dünyagörüşü yanaşı addımlayır.
Və bəlkə də məhz buna görə Mehriban xanımın adı Azərbaycan ictimai düşüncəsində yalnız yüksək dövlət vəzifəsi daşıyan şəxs kimi deyil, xeyirxahlığı, mərhəməti, ziyalılığı və insan sevgisini ictimai fəaliyyətin mühüm dəyərinə çevirən qadın şəxsiyyətlərdən biri kimi yadda qalır.
Mir Cəlal ocağının mənəvi işığı ilə başlayan yol, Heydər Əliyev məktəbinin dövlətçilik təcrübəsi ilə zənginləşən həyat və Azərbaycan xalqına xidmət amalı ilə davam edən fəaliyyət...
Bu yolun ən mühüm ifadəsi isə yenə də bir sözə gəlib çıxır:
Mənəviyyat.
Çünki insanın əsl böyüklüyü tutduğu kürsünün hündürlüyündə deyil, həmin kürsüdən insanlara nə qədər yaxın ola bilməsindədir. Şəxsiyyətin əsl gücü malik olduğu imkanlarda deyil, həmin imkanları xalqın və dövlətin inkişafına nə dərəcədə yönəldə bilməsindədir. Ömrün əsl mənası isə insanın özündən sonra nə qoyub getməsindədir.
Mehriban xanım Əliyevanın şəxsiyyət obrazını dəyərləndirərkən də məhz bu mənəvi ölçü əsas götürülməlidir.
Pərvanə İmamquliyeva
Gəncə şəhəri 13 saylı körpələr evi–uşaq bağçasının müdiri,
Gəncə şəhər GDRTİ-nin MTM üzrə Yeni Azərbaycan Partiyasının sədri, ictimai xadim
